Çin'deki Üç Boğaz Barajı'nın yaklaşık 40 milyar metreküplük su kapasitesi, Dünya'nın dönüşü üzerindeki olası etkileriyle bilimsel araştırmalara konu oldu. NASA'nın 2005 yılında yayımladığı hesaplamalara göre rezervuarın doldurulması, bir günün uzunluğunu 0,06 mikrosaniye artırabilir ve kutup konumunu yaklaşık 2 santimetre değiştirebilir. Söz konusu değerler, doğrudan gözlemlenmiş sonuçlardan ziyade matematiksel hesaplamalara dayanıyor.
Çin'in Yangtze Nehri üzerinde inşa edilen Üç Boğaz Barajı'nın rezervuarında depolanan devasa su kütlesinin, Dünya'nın dönüş hareketi üzerinde küçük değişiklikler oluşturabileceği hesaplandı. ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesinin (NASA) 2005 yılında yayımladığı değerlendirmeye göre yaklaşık 40 milyar metreküp suyun biriktirilmesi, Dünya'nın dönüş süresini 0,06 mikrosaniye uzatabilir ve kutup konumunu yaklaşık 2 santimetre değiştirebilir.
NASA'nın hesaplamaları neyi ortaya koydu?
NASA'nın Jet Propulsion Laboratory (JPL) birimi tarafından 10 Ocak 2005 tarihinde yayımlanan açıklamada, jeofizikçiler Benjamin Fong Chao ve Richard Gross'un Dünya'nın dönüş hareketini etkileyen kütle değişimlerine ilişkin hesaplamalarına yer verildi.
Araştırmacılar, 26 Aralık 2004'te Endonezya açıklarında meydana gelen büyük depremin Dünya'nın dönüşüne olası etkilerini değerlendirirken Çin'deki Üç Boğaz Barajı'nı da karşılaştırmalı bir örnek olarak ele aldı.
Hesaplamalarda, baraj rezervuarının yaklaşık 40 kilometreküp suyla doldurulmasının bir günün uzunluğunu 0,06 mikrosaniye artırabileceği belirtildi. Aynı kütle değişiminin Dünya'nın kutup konumunda yaklaşık 2 santimetrelik bir yer değiştirmeye neden olabileceği hesaplandı.
Su kütlesinin yer değiştirmesi dönüş hızını nasıl etkiliyor?
Baraj rezervuarında biriktirilen su, Dünya üzerindeki kütle dağılımını değiştiriyor. Bu değişim, gezegenin eylemsizlik momentini ve buna bağlı olarak kendi ekseni etrafındaki dönüş hareketini etkileyebiliyor.
Fizikte açısal momentumun korunumu ilkesiyle açıklanan bu mekanizma, kendi etrafında dönen bir buz patencisinin kollarını açtığında yavaşlamasına benzetiliyor.
Kütlenin dönme eksenine göre dağılımının değişmesi, dönüş hızında da değişikliğe yol açabiliyor. NASA'nın hesaplamalarına göre Üç Boğaz Barajı'nda depolanması öngörülen suyun etkisi, gün uzunluğunda saniyenin 60 milyarda biri düzeyinde bir artışa karşılık geliyor.
Üç Boğaz Barajı'nın büyüklüğü
Çin'in Hubei eyaletinde, Yangtze Nehri üzerinde bulunan Üç Boğaz Barajı'nın inşasına 1994 yılında başlandı. Barajın ana gövdesi 2006 yılında tamamlandı.
Yaklaşık 39,3 milyar metreküplük toplam depolama kapasitesine sahip rezervuar, 600 kilometreden fazla uzanan geniş bir su alanı oluşturuyor.
Hidroelektrik enerji üretimi, taşkın kontrolü ve nehir taşımacılığı amacıyla geliştirilen proje, dünyanın en büyük hidroelektrik tesislerinden biri olarak faaliyet gösteriyor.
Hesaplamalar doğrudan ölçüm anlamına gelmiyor
NASA tarafından açıklanan 0,06 mikrosaniyelik gün uzunluğu değişimi ile yaklaşık 2 santimetrelik kutup konumu değişikliği, rezervuarda belirli miktarda su biriktirilmesi esas alınarak yapılan fiziksel hesaplamalara dayanıyor.
Bu değerler, barajın etkisiyle meydana geldiği doğrudan ölçülerek kesinleştirilmiş değişimler olarak değil, kütle dağılımına bağlı teorik sonuçlar olarak değerlendiriliyor.
Dünya'nın dönüş hızı ve dönme ekseninin konumu; atmosfer hareketleri, okyanus akıntıları, yer altındaki kütle hareketleri, buzulların erimesi ve büyük depremler gibi çok sayıda doğal süreçten de etkileniyor.
Bilimsel çalışmaların geçmişi
Benjamin Fong Chao, Y. H. Wu ve Y. S. Li tarafından 2008 yılında yayımlanan *Impact of Artificial Reservoir Water Impoundment on Global Sea Level* başlıklı araştırma, yapay rezervuarlarda biriktirilen suyun küresel deniz seviyesi üzerindeki etkilerini ele aldı.
Üç Boğaz Barajı'nın Dünya'nın dönüş hareketine ilişkin 0,06 mikrosaniyelik hesaplaması ise NASA'nın 10 Ocak 2005 tarihli açıklamasında yer aldı.
Kaynak: NASA, NASA Jet Propulsion Laboratory, NASA Earth Observatory, Science
Derleme: OGÜNhaber GPT