ABD Başkanı Donald Trump'ın dizel ihracatını durdurma sinyali vermesiyle İngiltere'de yakıt fiyatları tarihi rekor kırarak litresi 199,18 peniye çıktı. Yaklaşık 42 günlük stoku kaldığı bildirilen Londra yönetimi, olası bir krizde yakıt karneleme uygulamasını başlatmak için acil durum planını hazırladı.
Küresel enerji koridorlarında tansiyon yükselirken, İngiltere'de akaryakıt piyasası tarihinin en sert krizlerinden biriyle karşı karşıya kaldı. 28 Eylül itibarıyla ülkede bir litre dizelin ortalama fiyatı 199,18 peniye ulaşarak Ukrayna krizinin başladığı 2022 yılındaki rekoru geride bıraktı. Bu rakam, 28 Şubat'ta başlayan ABD-İran savaşı öncesindeki döneme göre litre başına tam 56,8 penilik astronomik bir artışa işaret ediyor.
Fiyatlardaki tırmanışın yanı sıra tedarik cephesinden gelen uyarılar paniği büyüttü. Sky News'un aktardığı verilere göre, ülkenin yaklaşık 42 günlük dizel stoku kalmış olabileceği belirtiliyor. Stok seviyelerindeki kritik erime, Londra yönetimini akaryakıt istasyonlarında yakıt karneleme sistemini masaya yatırmaya zorluyor.
Trump'ın i̇hracat yasağı tehdidi Avrupa'yı sarstı
Akaryakıt piyasalarındaki krizi derinleştiren asıl kıvılcım ise Washington'dan geldi. ABD Başkanı Donald Trump, ülkesindeki aşırı yüksek yakıt fiyatlarını dizginlemek amacıyla dünyanın en büyük dizel ihracatçısı konumundaki ABD'nin dizel ihracatını durdurma önerisini desteklediğini duyurdu. Beyaz Saray'ın gündeminde olduğu belirtilen 90 günlük dizel ihracat yasağı, küresel tedarik zincirini kopma noktasına getirme riski taşıyor.
Trump'ın hamlesine Avrupa başkentlerinden peş peşe tepkiler yükseldi. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, böyle bir yasağın yalnızca küresel pazara değil bizzat ABD ekonomisine de ağır zarar vereceği ikazında bulundu. İngiltere Ticaret Bakanı Jonathan Reynolds ise olası bir ambargonun ciddi endişe kaynağı oluşturacağını teslim etmekle birlikte, söylemler ile somut kararlar arasındaki farka dikkat çekerek ülkenin tedarik kanallarını çeşitlendirdiğini savundu.
Ulusal acil durum planı: Kimler öncelikli olacak?
Olası bir arz çöküşüne karşı İngiltere hükümeti, Ulusal Yakıt Acil Durum Planı kapsamında devreye sokulacak acil tedbirleri güncelledi. 1976 Enerji Yasası kapsamındaki yetkiler doğrultusunda, yakıt kıtlığı baş gösterdiğinde pompada katı bir öncelik sıralaması uygulanacak:
Acil servisler ve toplu taşıma araçları: Yakıt tedarikinde ilk sırayı alacak.
Ticari ve lojistik araçlar: Gıda ve temel ihtiyaç zincirinin çökmesini engellemek adına öncelikli erişim hakkına sahip olacak.
Hız sınırının düşürülmesi: Tüketimi kısmak amacıyla otoyollarda azami süratin saatte 50 mile (yaklaşık 80 km/saat) indirilmesi yürürlüğe konulabilecek.
Tedarik kesintilerinin öncelikle sektör koordinasyonuyla çözülmesi hedeflense de krizin derinleşmesi durumunda sivil araçların akaryakıta erişiminin karneyle sınırlandırılması ihtimali İngiltere kamuoyunda alarm zillerini çalıyor.