Dünya, alışılmış güç dengelerinin çözüldüğü ve yeni kutupların oluştuğu tarihî bir kırılma sürecinden geçiyor. Küresel sistem artık eski dinamiklerle açıklanamayacak ölçüde sarsılmış durumda. Bu sarsıntının merkezinde ise giderek daha belirgin biçimde Türkiye yer alıyor.
Küresel Kırılmanın İşaretleriABD-Çin rekabetinin sertleşmesi, Ukrayna savaşıyla Avrupa güvenlik mimarisinin zayıflaması, Ortadoğu’daki derinleşen çatışmalar ve Afrika’daki nüfuz mücadeleleri, uluslararası sistemi belirsiz bir eşiğe taşıyor.
7 Ekim’de başlayan Aksa Tufanı ve ardından Gazze’de yaşananlar ise bu kırılmayı adeta sürekli bir jeopolitik depreme dönüştürdü.
Gazze ve Türkiye’nin Ahlâkî AğırlığıGazze krizi, Türkiye’nin uluslararası diplomasideki ahlâkî ve siyasî duruşunu öne çıkaran başlıca dosya haline geldi.
İnsanî yardım, ateşkes çağrıları ve uluslararası hukuk vurgusu ile Türkiye;
- Küresel Güney’de
- İslâm dünyasında
- Batı kamuoyunda
normatif bir güç olarak dikkat çekiyor.
Kaçınılmaz Jeopolitik Karşılaşmaİsrail’in Gazze sonrası saldırganlığını genişletmesi, Türkiye ve Suriye’yi de hedef alan yeni bir gerilim hattı oluşturuyor. Bu durum, bölge için barışçıl kalkınma vizyonlarının ortasında duran büyük bir risk olarak öne çıkıyor.
Türkiye açısından bu ihtimal artık stratejik vizyonun bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Ukrayna-Rusya Savaşı: Benzersiz Diplomatik KonumTürkiye;
- Montrö Sözleşmesi’nin uygulanması
- Tahıl koridoru
- Esir takasları
sayesinde NATO ile Rusya arasında denge kurabilen nadir aktörlerden biri oldu. Bu rol, Ankara’yı savaşın vazgeçilmez diplomatik merkezlerinden biri haline getirdi.
Suriye, Irak ve Kafkasya’da Artan Etki- Suriye: Türkiye, yüzyıl sonra bölgeye güçlü ve belirleyici bir aktör olarak geri döndü.
- Irak: Bağdat-Erbil hattı, enerji ve ticaret projeleriyle Türkiye’yi vazgeçilmez ortak konumuna taşıdı.
- Kafkasya: Karabağ sonrası oluşan yeni dengede Türkiye, Güney Kafkasya güvenlik mimarisinin asli unsurlarından biri oldu.
Doğu Akdeniz, Libya ve Afrika BoynuzuLibya’da verilen destek, Doğu Akdeniz enerji denkleminde Türkiye’nin elini güçlendirdi.
Somali ve Afrika Boynuzu’nda ise Türkiye; güvenlik, kalkınma ve diplomasi alanlarında “zorunlu arabulucu” rolüne yükseldi. Somali–Etiyopya krizinde üstlenilen arabuluculuk bu etkinin somut göstergesi oldu.
Kalıcı Bir Küresel AktörTüm bu tablo, Türkiye’nin yükselişinin geçici bir konjonktür değil;
- Dünya barışı
- Enerji güvenliği
- Göç yönetimi
Bölgesel krizlerin çözümügibi başlıklarda yeni uluslararası düzenin kalıcı bir parametresi haline geldiğini gösteriyor.