Dünya nüfusunun yaş yapısında tarihi bir değişim yaşanıyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre 65 yaş ve üzerindeki insanların sayısı, 2018 yılında ilk kez 5 yaş altındaki çocukların sayısını geçti. Düşen doğurganlık oranları ve artan yaşam süresiyle hızlanan nüfus yaşlanmasının önümüzdeki yıllarda sağlık, emeklilik, bakım hizmetleri ve iş gücü piyasaları üzerinde önemli etkiler oluşturması bekleniyor.
Dünya nüfusu tarihsel bir demografik dönüşümden geçiyor. Birleşmiş Milletler Nüfus Bölümünün verilerine göre dünya genelinde 65 yaş ve üzerindeki insanların sayısı, 2018 yılında insanlık tarihinde ilk kez 5 yaş altındaki çocukların sayısını geçti.
Birleşmiş Milletlerin 2019 tarihli Dünya Nüfus Beklentileri raporunda açıklanan bu değişim, küresel nüfusun giderek yaşlandığını gösteren en önemli göstergelerden biri olarak değerlendiriliyor.
Dolayısıyla “tarihte ilk kez geçti” ifadesi doğru olmakla birlikte bunun 2026'da gerçekleşen yeni bir gelişme gibi sunulmaması gerekiyor. Tarihi eşik 2018'de aşıldı.
Neden dünya giderek yaşlanıyor?
Demografik dönüşümün iki temel nedeni bulunuyor: doğurganlık oranlarının gerilemesi ve insanların geçmişe kıyasla daha uzun yaşaması.
Birleşmiş Milletler, düşük doğurganlık oranları ile yaşam süresindeki artışın dünyanın hemen hemen bütün bölgelerinde nüfusun yaşlanmasına yol açtığını belirtiyor. 2019'da dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 9'unu 65 yaş ve üzerindeki kişiler oluşturuyordu.
2024'e gelindiğinde dünya genelindeki 65 yaş ve üzeri nüfus yaklaşık 830 milyona ulaştı. Birleşmiş Milletler projeksiyonlarına göre bu sayının 2054 civarında yaklaşık 1,7 milyara çıkması bekleniyor.
2050'de fark daha da açılacak
Birleşmiş Milletlerin projeksiyonları yaşlı nüfus ile küçük çocuk nüfusu arasındaki farkın önümüzdeki yıllarda daha da büyüyeceğine işaret ediyor.
2019 Dünya Nüfus Beklentileri raporuna göre 2050 yılında 65 yaş ve üzerindeki insanların sayısının 5 yaş altındaki çocukların sayısının iki katından fazla olması bekleniyor.
Daha güncel BM tahminleri ise demografik dönüşümün daha ileri bir aşamaya ulaşacağını gösteriyor. Mevcut projeksiyonlara göre 2070'lerin sonlarına doğru 65 yaş ve üzerindeki insanların toplam sayısının yalnızca küçük çocukları değil, 18 yaş altındaki bütün çocukları geride bırakması bekleniyor.
Ekonomiler için yeni sınav
Nüfusun yaşlanması yalnızca demografik bir değişim değil; ülkelerin ekonomik ve sosyal yapıları açısından da önemli sonuçlar taşıyor.
Çalışma çağındaki nüfusun yaşlı nüfusa oranının azalması, emeklilik sistemlerinden sağlık harcamalarına, uzun süreli bakım hizmetlerinden iş gücü piyasasına kadar birçok alanda yeni politikalar geliştirilmesini gerektiriyor.
Dünya Bankası da küresel ölçekte 65 yaş üzerindeki insanların artık 5 yaş altındaki çocuklardan daha fazla olduğunu belirterek, ülkelerin sosyal koruma ve çalışma politikalarını yaşlanan nüfusa göre yeniden şekillendirmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Birleşmiş Milletlere göre söz konusu dönüşüm aynı zamanda daha uzun yaşam süresi ve daha düşük erken ölüm oranlarının sonucu olması nedeniyle insanlığın sağlık ve kalkınma alanındaki ilerlemesini de yansıtıyor.
Ancak ortaya çıkan yeni yaş dağılımı, gelecek on yıllarda emeklilik sistemlerinin sürdürülebilirliği, sağlık ve bakım hizmetlerinin finansmanı ile iş gücü açığının nasıl karşılanacağı gibi başlıkları dünya ekonomisinin önemli gündemlerinden biri hâline getirecek.
Kaynak: Birleşmiş Milletler, Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İşler Departmanı, Dünya Bankası
Derleme: OGÜNhaber GPT
