ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'nı ABD toprağı ilan edebileceğini söylemesi İran'ın sert tepkisine yol açtı. Tahran yönetimi, stratejik su yolunun “İran'a ait olduğunu ve öyle kalacağını” savundu. ABD ise boğazda kontrolün kendisinde olduğunu öne sürüyor. Tarafların birbiriyle çelişen egemenlik ve fiilî kontrol iddiaları bağımsız biçimde kesinleşmiş değil.
İran ile ABD arasında Hürmüz Boğazı'nın kontrolü konusunda yaşanan gerilim, ABD Başkanı Donald Trump'ın son açıklamalarıyla yeniden yükseldi. Trump, 14 Ağustos'ta New York'ta yaptığı konuşmada, İran'ın yenilgiye uğratılmasının ardından Hürmüz Boğazı'nı “ABD toprağı” ilan edebileceğini söyledi. Trump'ın sözlerinin yeni ve resmî bir ABD politikasını ifade edip etmediği ise netlik kazanmadı.
İran tarafı Trump'ın sözlerine sert tepki gösterdi. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreterliği Sözcüsü Keyvan Hüsrevi, Hürmüz Boğazı'nın “İran'a ait olduğunu ve İran'a ait kalacağını” belirterek Washington'ın boğaz üzerindeki iddialarını reddetti.
ABD ve İran'dan karşılıklı kontrol iddiaları
Gerilim yalnızca Trump'ın son açıklamasıyla sınırlı değil. Trump daha önce ABD'nin Hürmüz Boğazı üzerinde “tam kontrol” sağladığını ileri sürmüş, İran ise bu iddiayı reddetmişti.
İran Devrim Muhafızları Ordusuna bağlı Besic Teşkilatının Başkanı Hüseyin Taib, 13 Ağustos'ta Hürmüz Boğazı'nın İran'ın “kontrolü ve yönetimi altında” olduğunu savundu. İran'ın ortak askerî komutanlığı da gemilerin İran'ın izni olmadan boğazdan geçemeyeceğini öne sürdü.
Bu açıklamalar, tarafların karşılıklı iddiaları niteliğinde. ABD'nin “tam kontrol” ve İran'ın boğaz üzerindeki mutlak kontrol iddialarının bağımsız biçimde doğrulanmış hukuki gerçekler gibi aktarılmaması gerekiyor.
Hürmüz neden kritik?
Basra Körfezi'ni Umman Körfezi ve Arap Denizi'ne bağlayan Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri. Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının önemli bir bölümü bu güzergâhtan gerçekleştiriliyor. Bu nedenle boğazdaki askerî veya siyasi gerilim, küresel enerji fiyatları ve deniz taşımacılığı üzerinde doğrudan etki yaratabiliyor.
İran, ABD ile devam eden anlaşmazlıklar kapsamında boğazın açılması ve işletilmesi konusunda da çeşitli şartlar ileri sürüyor. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, 28 Temmuz'da Umman'a sundukları öneride Hürmüz'deki bir güzergâhın tamamen, diğer güzergâhın ise kısmen İran kontrolünde olmasını istediklerini açıklamıştı.
Dolayısıyla görseldeki “Hürmüz Boğazı İran'ın kontrolünde kalacak” ifadesi, İran yönetiminin açıklamasını yansıtıyor; boğazın uluslararası statüsü veya fiilî kontrolüne ilişkin bağımsız bir tespit olarak değerlendirilmemeli. Daha doğru haber dili, bu ifadeyi Tahran'ın iddiası veya açıklaması olarak okuyucuya aktarmak.
Kaynak: Reuters, Euronews, The Guardian, AA
Derleme: OGÜNhaber GPT
