ABD Başkanı Donald Trump'ın desteklediği İran mutabakatı, Washington'da siyasi tartışmaların merkezine yerleşti. Muhalif çevreler anlaşmanın İran'a önemli tavizler içerdiğini savunurken, Beyaz Saray bunun bölgesel istikrar ve nükleer silahsızlanma açısından önemli bir diplomatik adım olduğunu belirtiyor. Reuters'ın ulaştığı taslak metin, tarafların önümüzdeki 60 gün içinde kapsamlı bir anlaşmaya ulaşmayı hedeflediğini ortaya koyuyor.
ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptının ayrıntıları kamuoyuna yansımaya devam ederken, anlaşma Washington'da yoğun tartışmalara neden oldu. Özellikle Cumhuriyetçi Parti içindeki bazı isimler ve muhafazakâr çevreler, mutabakatın İran'a ekonomik ve diplomatik açıdan önemli kazanımlar sağladığını öne sürüyor.
Beyaz Saray ise anlaşmanın temel amacının İran'ın nükleer silah edinmesini önlemek, bölgesel gerilimi düşürmek ve enerji güvenliğini sağlamak olduğunu savunuyor.
Reuters'ın ulaştığı taslak metne göre mutabakatta yer alan başlıca maddeler şöyle:
• ABD, İran'a yönelik yaptırımların kaldırılması için kademeli bir süreç başlatacak.
• İran, nükleer silah geliştirmeyeceğini ve temin etmeyeceğini taahhüt edecek.
• Hürmüz Boğazı'nda ticari gemi trafiğinin yeniden güvenli şekilde işlemesi sağlanacak.
• Taraflar bölgesel gerilimi azaltmaya yönelik adımlar atacak.
• İran'a ait dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasına yönelik süreç başlatılacak.
• Enerji ve ticaret alanlarında yeni düzenlemeler müzakere edilecek.
• Bölgesel çatışmaların sonlandırılması için diplomatik girişimler desteklenecek.
• İran'ın nükleer faaliyetlerine ilişkin teknik görüşmeler başlayacak.
• Uluslararası denetim mekanizmalarının kapsamı yeniden belirlenecek.
• ABD ve İran arasında 60 günlük kapsamlı müzakere süreci yürütülecek.
• Deniz ticareti ve enerji güvenliği konusunda ortak çalışma mekanizmaları kurulacak.
• Ekonomik iş birliği ve yatırım projeleri değerlendirilecek.
• Nihai anlaşmanın uluslararası hukuk çerçevesinde desteklenmesi hedeflenecek.
• Müzakerelerin sonunda kapsamlı ve bağlayıcı bir anlaşma metni hazırlanacak.
Mutabakatın en çok tartışılan başlıklarından biri de İran'ın yeniden inşası için gündeme gelen yaklaşık 300 milyar dolarlık yatırım planı oldu. Ancak Reuters'ın aktardığı bilgilere göre bu tutarın doğrudan ABD bütçesinden karşılanacak bir ödeme değil, uluslararası ve özel sektör kaynaklarının da dahil olduğu uzun vadeli yatırım planlarından oluşması öngörülüyor.
Uzmanlar, imzalanan metnin nihai anlaşma değil, tarafları kapsamlı müzakerelere taşıyan bir çerçeve mutabakat niteliğinde olduğunu vurguluyor. Bu nedenle birçok maddenin uygulanmasının, önümüzdeki 60 gün içinde yürütülecek görüşmelerin sonucuna bağlı olduğu belirtiliyor.
Kaynak: Reuters, Financial Times, Beyaz Saray, ABD Kongresi kaynakları
Derleme: OGÜNhaber GPT
