Orta Doğu'daki çatışmalar ve Hürmüz Boğazı'nda yaşanan sevkiyat sorunları, küresel gübre arzında maliyet baskısını artırdı. Diamonyum fosfatın ton fiyatı 2025 sonundaki 625 dolardan 802,5 dolara yükseldi. Uzmanlar, yüksek gübre ve enerji maliyetlerinin sürmesi halinde çiftçilerin gübre kullanımını ve ekim tercihlerini değiştirebileceğini, bunun da 2027'de tarımsal verim üzerinde baskı oluşturabileceğini değerlendiriyor.
Küresel tarımsal üretimin temel girdilerinden gübrede yaşanan fiyat artışı, 2027 üretim sezonuna ilişkin riskleri gündeme taşıdı. Anadolu Ajansının haberine göre diamonyum fosfat (DAP) gübresinin ton fiyatı 2026'nın ilk dokuz ayında yüzde 28,4 artarak 802,5 dolara ulaştı. DAP, 2025 yılını ton başına 625 dolardan tamamlamıştı. Güncel piyasa verileri de DAP fiyatının 30 Eylül 2026 itibarıyla 802,5 dolar seviyesinde olduğunu gösteriyor.
Fiyatlardaki yükselişte Orta Doğu'daki çatışmalarla birlikte Hürmüz Boğazı'ndaki lojistik sorunların önemli rol oynadığı belirtiliyor. Anadolu Ajansı, küresel gübre ticaretinin yaklaşık üçte birinin Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiğine dikkat çekiyor. OPEC Fund tarafından yayımlanan değerlendirmede de boğazdaki kesintilerin yaklaşık 21 milyon tonluk üre ve 4 milyon ton civarında DAP ihracat kapasitesini etkilediği belirtiliyor.
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı da Hürmüz çevresindeki çatışmaların enerji ve gübre akışını bozduğunu; yükselen enerji, gübre ve nakliye maliyetlerinin gıda üretimi açısından risk oluşturduğunu bildirdi.
Fosfatlı gübrelerdeki baskının yalnızca doğrudan gübre sevkiyatından kaynaklanmadığı, üretimde kullanılan kükürt ve amonyak gibi girdilerin tedarikindeki sorunların da fiyatları etkilediği belirtiliyor. Uluslararası araştırmalara göre 2024'te Hürmüz Boğazı'ndan 19,2 milyon ton üre, 11,1 milyon ton kükürt, 3,5 milyon ton amonyak ve 2,7 milyon ton DAP geçti.
Kuveyt Türk Yatırım Araştırma Direktörü Kutay Gözgör, Anadolu Ajansına yaptığı değerlendirmede alternatif tedarikçilerin arz açığını azaltabildiğini ancak daha uzun nakliye rotalarının maliyetleri artırdığını belirtti. Gözgör'e göre yüksek maliyetlerin uzun süre devam etmesi, çiftçilerin gübre kullanımını azaltmasına, ekim alanlarını değiştirmesine veya daha az gübre gerektiren ürünlere yönelmesine neden olabilir.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü de mayıs ayında yaptığı değerlendirmede Hürmüz kaynaklı gübre kıtlığının 2026'nın ikinci yarısı ile 2027'de ürün verimini ve gıda arzını olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu. Böylece 2027'ye ilişkin üretim riski yalnızca piyasa analistlerinin beklentileriyle sınırlı kalmayıp uluslararası kuruluşların değerlendirmelerinde de yer aldı.
Türkiye'de de gübre maliyetlerindeki artış dikkat çekiyor. Türkiye Ziraat Odaları Birliğinin eylül verilerine göre DAP gübresinin fiyatı Eylül 2025-Eylül 2026 döneminde yüzde 35,9 yükseldi. Aynı dönemde amonyum nitratta artış yüzde 69,2, amonyum sülfatta yüzde 55,6 olarak gerçekleşti.
Kaynak: Anadolu Ajansı, FAO, UNCTAD, OPEC Fund, CGIAR, Türkiye Ziraat Odaları Birliği, Trading Economics
Derleme: OGÜNhaber GPT
